Biznes | Ogólne | Spółki

Ile może zarządca sukcesyjny?

Osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, zainteresowane zapewnieniem niezakłóconego funkcjonowania prowadzonego przez nich przedsiębiorstwo w razie ich ewentualnej śmierci jeszcze dość nieśmiało korzystają z rozwiązań przewidzianych przepisami ustawy o zarządzie sukcesyjnym, która weszła w życie 25 listopada 2018 roku.

Statystycznie mało

Jak wynika z danych Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii przekazanych na koniec roku 2018 do Centralnej Informacji Gospodarczej zostało złożonych ok. 600 wniosków o zarejestrowanie powołania zarządców sukcesyjnych. To dużo zważywszy, że Ustawa z dnia 5 listopada 2018 roku o zarządzie sukcesyjnym (dalej „Ustawa”) obowiązuje od niedawna, ale też i mało biorąc pod uwagę liczbę osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, które jeszcze nie zdecydowały się na skorzystanie z nowych rozwiązań. Być może powodem tego jest fakt, iż nie wszyscy rozumieją, jakie są założenia nowej instytucji. Być może też dlatego, że potrzeba czasu na ugruntowanie się praktyki dbania o swoje interesy, jeszcze za życia, ponieważ ustanowienie zarządy tymczasowego może się odbyć jeszcze za życia przedsiębiorcy, chociaż oczywiście Ustawa pozwala także na ustanowienie zarządcy dla firmy także po jego śmierci właściciela, przez samym spadkobierców.

Od początku

Przede wszystkim należy wskazać, iż ustanowienie przez przedsiębiorcę zarządcy tymczasowego w żadne sposób nie pozbawia praw do majątku spadkobierców zmarłego, którzy po jego śmierci, na mocy ustawy albo testamentu stają się właścicielami masy spadkowej. Natomiast zarządca sukcesyjny w ramach przyjętego na siebie zobowiązania będzie jedynie zarządzał przedsiębiorstwo w spadku. Wiąże się z tym konieczność podejmowania wszelkich czynności sądowych i faktycznych – pozasądowe, związanych z prowadzenie firmy z dopiskiem „w spadku” przy zachowaniu przysługujących zmarłemu numerami NIP i REGON przez 2 lata (wyjątkowo do 5 lat). To uregulowanie niewątpliwie pozwala następcom prawnym uporządkować wszystkie interesy zmarłego. Dodatkowo spadkobiercy zyskują niezbędny czas na przygotowanie się do roli podmiotu zarządzającego firmą.

Warto także wskazać, iż prowadzenie przedsiębiorstwa przez zarządcę tymczasowego obejmuje czynności związane ze spadkiem oraz czynności określane jako tzw. zwykły zarząd czyli zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego czynności, mające na celu utrzymanie rzeczy w dotychczasowym stanie oraz zarządzanie nią w sposób umożliwiający korzystanie z rzeczy oraz pobieranie pożytków. Oznacza to, że dla podejmowanych przez zarządcę sukcesyjnego działań przekraczających zwykły zarząd czynności konieczna jest zgoda właścicieli – spadkobierców przedsiębiorstwa.

Zarządca sukcesyjny dla skutecznego wykonywania czynności zachowawczych został także wyposażony przez ustawodawcę w zdolność sądową i procesową, w oparciu o które podejmuje w swoim imieniu niezbędne działania związane z przedsiębiorstwem zmarłego na rachunek nowych właścicieli – spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy. Tym samym zarządca nie zaciąga żadnych zobowiązań w swoim imieniu ani do swego majątku prywatnego. Oznacza to, że nie musi także w ramach czynności związanych z wykonywaniem zarządu sukcesyjnego podejmować czynności przenoszących prawa czy zobowiązania na spadkobierców. Dzieje się tak ponieważ podmiotem praw i obowiązków w zakresie czynności podejmowanych przez zarządcę są spadkobiercy i to na nich automatycznie zaciągane są zobowiązania lub też nabywają prawa.

Prawa i obowiązki zarządcy

Od chwili ustanowienia zarządu na skutek wpisu do CEiDG zarządca sukcesyjny podejmuje wszystkie niezbędne czynności mające na celu zagwarantowania ciągłości prowadzonej działalności gospodarczej firmy zmarłego i zagwarantowania sprawne jej zarządzanie Działania zarządcy dotyczą aktywności w sferę zarówno publicznej, w tym w zakresie zezwoleń, koncesji, licencji, aktywności w sprawach podatkowych oraz sądowo-administracyjnych jak i sfery prywatnej spadkobiercy. Zarządca sukcesyjny może także w ramach swoich uprawnień zaciągać w swoim imieniu na rachunek spadkobierców zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Nie ponosi on jednak odpowiedzialności za te zobowiązania. Warto także dodać, iż podmiot podejmujący czynności w ramach zarządu sukcesyjnego nie prowadzi działalności gospodarczej, a jedynie prowadzi firmę w spadku w celu elastycznego i bezpiecznego wprowadzenie w jej zarządzanie innych osób – spadkobierców.

Pojawia się zatem pytanie czy, a jeśli tak to w jaki sposób ustanowienie zarządu sukcesyjnego pozwala na kontynuację nabytych praw i umów po śmierci przedsiębiorcy.

Zgodnie bowiem z ogólnymi zasadami prawa w przypadku śmierci osoby fizycznej wszystkie prawa i obowiązki oraz umowy, których stroną był zmarły wygasają. Odmienne skutki wymagają odpowiednio wprowadzenia odrębnych uregulowań do treści umowy albo jeśli dla określonych stosunków prawnych ustawa przewiduje inne rozwiązanie, w tym także poprzez ustanowienie zarządu tymczasowego. Nie dotyczy to praw osobistych bezpośrednio związanych ze zmarłym.

W efekcie, zgodnie z Ustawą, w sytuacji powołania po śmierci przedsiębiorcy zarządcy sukcesyjnego realizacja zawartych uprzednio umów zostaje zawieszona zarówno w zakresie biegu terminów spełnienia świadczenia jak i terminów do wykonywania innych zobowiązań w ogóle nie zaczyna biec. Natomiast w przypadku, gdy obowiązek wykonania umowy jest po stronie zmarłego termin spełnienia śwaidczenia oraz innych obowiązków wynikających z umowy zaczyna biec dopiero z chwilą ustanowienia zarządu sukcesyjnego. Zasadą jest, że w okresie od śmierci przedsiębiorcy do czasu powołania zarządcy tymczasowego każda ze stron umowy tj. strona zmarłego przedsiębiorcy jaki i jego kontrahenta może wstrzymać się ze spełnieniem swego świadczenia. Nie wyłącza to jednak prawa do podejmowania tzw. czynności zachowawczych w ramach których osoby uprawnione czyli małżonek, spadkobierca ustawowy lub testamentowy mogą zwrócić się do wstrzymującej się z wykonaniem umowy kontrahenta spadkodawcy z propozycją wykonania świadczenia wzajemnego. W takiej sytuacji przy założeniu, że wzajemność świadczenia odpowiadałyby temu, co druga strona mogłaby uzyskać, zgodnie z umową od spadkodawcy druga strona jest zobowiązana do spełnienia swego świadczenia.

Zarządca sukcesyjny w sferze publicznej

Zgodnie z ogólnymi przepisami kodeksu postępowania administracyjnego utrata bytu prawnego osoby (prawnej lub fizycznej), będącej beneficjentem decyzji administracyjnej, wskutek śmierci czy likwidacji skutkuje wygaśnięciem decyzji administracyjnej. W większości przypadków ten fakt oznacza niemożność prowadzenia dotychczasowej działalności. Ustawa pomaga rozwiązać tę kwestię poprzez czasową możliwość kontynuacji działalności gospodarczej, po śmierci przedsiębiorcy w ramach zarządu tymczasowego na podstawie decyzji administracyjnych związane z przedsiębiorstwem. Nie jest to jednoznaczne z przeniesieniem, z mocy prawa, uprawnień wynikających z decyzji administracyjnej na zarządcę sukcesyjnego, niemniej jednak to rozwiązanie pozwala na prowadzenie przedsiębiorstwa w oparciu o uzyskane decyzje przez zmarłego do chwili, gdy nowy właściciel firmy spadkobierca nie złoży wniosku o przeniesienie na jego rzecz uprawnień wynikających z decyzji administracyjnej.

Warunkiem prowadzenia firmy w oparciu o decyzje administracyjne, których adresatem był zmarły jest wystąpienie przez zarządcę sukcesyjnego, w terminie 3 miesięcy od daty jego ustanowienia, z oświadczeniem do właściwego urzędu odnośnie potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem lub złożony w terminie 6 miesięcy od ustanowienia zarządu przez spadkobiercę wniosek o przeniesienie decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Wskazane uregulowanie nie dotyczy jednak praw i obowiązków wynikających z sukcesji, zezwoleń oraz licencji, wydanych w oparciu o osobiste przymioty i uprawnienia spadkodawcy.

Zarządca sukcesyjny, jeśli jest zainteresowany wykonywaniem decyzji administracyjnych związanych z przedsiębiorstwem winien skierować do właściwego organu wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania tej decyzji oraz wykazania spełnienia warunków niezbędnych dla uzyskania decyzji; w niektórych przypadkach konieczne będzie wykazanie posiadania przez zarządcę sukcesyjnego określonych warunków osobistych. Do czasu wydania decyzji ze strony organu zarządca jest zobowiązany do wykonywania wszystkich obowiązków wynikających z decyzji związanej z przedsiębiorstwem w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wniosek w tym zakresie o wydanie przedmiotowej decyzji musi złożyć także nowy zarządca, gdyby z jakiś powodów poprzedni przestał pełnić swoją funkcję.

Niestety organ administracyjny może odmówić potwierdzenia możliwość korzystania przez zarządcę z decyzji administracyjnych związanych z firmą zmarłego i uznać, że nie spełnia on niezbędnych dla wykonywania decyzji kryteriów. Co więcej organ może wydać, także w formie decyzji, zakaz wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem w sytuacji, gdy oceni, mogłoby to stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa przepisów praw lub bezpieczeństwa publicznego. Jeśli jednak organ nie znajdzie przeszkód w złożonym przez zarządcę wniosku wydana zostanie decyzja pozytywną w oparciu, o którą zarządca może prowadzić działalność gospodarczą w ramach przedsiębiorstwa, do czasu złożenia wniosku o przeniesienie decyzji związanej z przedsiębiorstwem na właściciela spadku. Oczywiście także i w tym przypadku organ może odmówić przeniesienia lub wydać zakaz prowadzenia działalności w oparciu o wskazaną decyzję.

Zasada utrzymywania ciągłości wpisów w rejestrach

Kolejnym istotnym rozwiązaniem wprowadzonym ustawą jest zagwarantowanie ciągłości wpisu w rejestrze po śmierci przedsiębiorcy, będącego osobą fizyczną, który w innych przypadkach zostaje wykreślony. Kontynuacja prowadzonej działalności wymaga od zarządcy sukcesyjnego złożenia wniosku o zmianę wpisu oraz oświadczenia, że warunki do dalszego prowadzenia działalności są spełnione, przy czym w niektórych przypadkach ocenie będą podlegać osobiste kwalifikacje zarządcy. Treść składanego przez zarządcę wniosku o zmianę oznaczenia przedsiębiorcy musi zawierać określenie „w spadku”.

Podkreślenia wymaga, że nawet, gdy zarządca przestaje z różnych powodów pełnić swoją funkcje w okresie trwania zarządu kolejny zarządca jest także zobligowany do złożenia w terminie 2 miesięcy nowego wniosku o zmianę wpisu. Do tego czasu działalność będzie prowadzona w oparciu o wniosek uprzedniego zarządcy.

 

Odpowiedzialność zarządcy

Działania zarządcy sukcesyjnego, którego Ustawa wyposażyła w szeroki zakres kompetencji są oceniane z punktu widzenia odpowiedzialności osobistej samego zarządcy oraz jego odpowiedzialności za prowadzenie firmy w spadku w oparciu o przepisy Ustawy oraz regulacje ogólne.

O ile bowiem zarządca sukcesyjny nie ponosi odpowiedzialności osobistej za zobowiązania powstałe w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, za które solidarnie odpowiadają spadkobiercy zmarłego to już w przypadku powstania szkody związanej z niewłaściwym wykonywaniem przez zarządcę obowiązków sytuacja w tym zakresie ulega zmianie. Pojawia się wówczas kwestia odpowiedzialności deliktowej zarządcy, na zasadzie winy zarówno umyślnej jak i nieumyślnej. Zarządca ponosi także odpowiedzialność deliktową i kontaktową wobec właścicieli firmy jak i osób trzecich.

Zarządca będzie także odpowiadał solidarnie z osobą, inną niż spadkodawca, która ustanowiła zarząd sukcesyjny w złej wierze lub wyraziła na to zgodę, mimo, że nie miała w tym zakresie uprawnień w przypadku zaistnienia jakiejkolwiek szkody powstałej wskutek tego powołania.

Podsumowanie

Regulacje zawarte w Ustawie należy oceniać pozytywnie. Dzięki nim część podmiotów, które zdecyduje się na wykorzystanie instytucji zarządu sukcesyjnego może realnie zagwarantować bezpieczeństwo funkcjonowania swoich firm w razie nagłych wypadków, także śmierci. Dużym także plusem jest także możliwość wystąpienia na zasadach ogólnych z roszczeniami wobec nierzetelnych zarządców sukcesyjnych, co wydaje się, że może stanowić pewien wentyl bezpieczeństwa przed osobami, które nie posiadają jakichkolwiek kwalifikacji.