Ogólne

Zabezpiecz swoją przyszłość.

Sukces w biznesie wymaga umiejętności przewidywania możliwych scenariuszy mogących mieć wpływ na losy firmy, w tym także przyjmowania rozwiązań gwarantujących jej bezpieczeństwo na wypadek tzw. zdarzeń losowych. Rozsądny przedsiębiorca jest bowiem świadomy, że warto, jeszcze za życia, dokonać wyboru właściwego modelu sukcesji.

 

Zwlekanie szkodzi

Większość biznesmenów jest skupiona na poszukiwaniu sposobów pozwalających na zwiększenie obrotów, albo w przypadku względnej stabilności, na stałym ulepszaniu strategii ekspansji nowych rynków. Zazwyczaj rzadko zastanawiają się nad tym, co stanie się z firmą w przypadku ich śmierci. Okazuje się jednak, że przygotowanie się na tego rodzaju wypadek jest bardzo istotne, ponieważ brak konkretnej strategii w tym zakresie doprowadził do upadku wielu dobrze prosperujących podmiotów. Dlaczego jednak mimo tego rodzaju doświadczeń nadal niewiele podmiotów jest przygotowanych na takie sytuacje?

Powodem tego, w większości przypadków jest z jednej strony niski poziom świadomości prawnej, a z drugiej niezbyt precyzyjne zrozumienie istniejących, ogólnych uregulowań w zakresie tzw. dziedziczenia ustawowego, które gwarantuje, że majątek zmarłego nie przepada, ale przechodzi na najbliższych krewnych tj. zazwyczaj dzieci spadkodawcy oraz na małżonka. W praktyce niestety tego rodzaju przydział nie zawsze musi być zgody z wolą spadkodawcy, zarówno gdy pozostawał on w nieformalnym związku jak i wówczas, gdy jego dzieci są np. małoletnie albo pochodzą z różnych związków lub też, gdy nie posiadają odpowiednich kwalifikacji i w efekcie (na podstawie ustawy) nie będą mogły wstąpić w jego prawa i obowiązki. Oznacza to, że kontynuacja działalności przedsiębiorstwa po śmierci właściciela może być zagrożona.

Ponadto, problemy mogą się także pojawić wówczas, gdy w skład masy spadkowej wchodzą udziały w spółce kapitałowej, które zgodnie z przepisami przypadają wspólnie wszystkich spadkobiercom ustawowym, którzy do chwili podziału spadku są ich współwłaścicielami. Nierzadko bowiem dochodzi do sparaliżowania funkcjonowania spółki, ponieważ współudziałowcy – spadkobiercy, nie potrafią przyjąć wspólnego stanowiska podczas głosowania w różnych sprawach. Przy czym nie w każdej spółce będzie możliwe wstąpienie spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika lub też takie wstąpienie może będzie uzależnione od wykazania przez niego czy posiada pewne określone cechy np. kwalifikacje zawodowe czy właściwy wiek. W takim przypadku po śmierci udziałowca dochodzi do umorzenia udziałów przez spółkę, co z punktu widzenia spadkobierców jest zawsze niezbyt korzystne zarówno od strony finansowej jak i wskutek utraty wpływu na funkcjonowanie podmiotu, który być może miał znaczenie dla spadkodawcy. Z kolei w przypadku dziedziczenia ustawowego akcji, jak wynika z przepisów kodeksu spółek handlowych statut spółki akcyjnej nie może zawierać ograniczeń w zakresie dziedziczenia akcji przez spadkobierców zmarłego akcjonariusza. Niemniej jednak jednocześnie ten sam kodeks dopuszcza, zgodnie z treścią art. 359 § 6 kodeksu spółek handlowych wprowadzenie do treści statutu spółki uregulowania mówiącego o tym, że akcje mogą być automatycznie umorzone w przypadku śmierci akcjonariusza. Natomiast nawet, gdyby nie doszło do automatycznego umorzenia akcji wykonywanie praw z akcji przez spadkobierców, w oparciu o przepisy ogólne, musi się odbywać za pośrednictwem ich wspólnego przedstawiciela, co znowu podobnie jak w przypadku spółki z o.o., może doprowadzić zwłaszcza w przypadku posiadania przez spadkobierców – akcjonariuszy pakietu większościowego, do paraliżu spółki lub w innej opcji do niemożności wykonywania przez spadkobierców praw udziałowych z akcji.

Oznacza to, że w ramach dziedziczenia ustawowego zanim spadkobiercy przejdą przez zazwyczaj kosztowne i nierzadko w atmosferze sporu postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, a następnie postępowania o dział spadku może minąć nawet kilka lat. W tym czasie zarządzanie majątkiem zmarłego przedsiębiorcy jest albo niemożliwe albo przynajmniej bardzo utrudnione. Nie jest to korzystne dla osób bliskich i krewnych zmarłego ani dla prowadzonej przez niego dotychczasowej działalności w tym także jego kontrahentów i klientów.

Można inaczej

Powyższym problemom można zapobiec wybierając jeszcze za życia spadkobiercy właściwą formę sukcesji. Dzięki niej możliwe jest wprowadzenie następujących rozwiązań:

  • kontynuacja dotychczasowej działalności firmy bez zbędnych zakłóceń,
  • zabezpieczenie majątku prywatnego jak i związanego z prowadzoną działalnością,
  • ochrona interesów wybranych przez spadkodawcę osób bliskich, w tym członków rodziny.

 

Jednym z popularnych rozwiązań sukcesyjnych jest sporządzenie testamentu, dzięki któremu jeszcze za życia można poczynić dyspozycje majątkiem na wypadek śmierci. Testament zazwyczaj jest sporządzany u notariusza, ale może także być sporządzony osobiście w formie zwykłej pisemnej. Przy czym należy pamiętać, że samo sporządzenie testamentu nie wymaga formy szczególnej, to już w przypadku jego treści warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia ze strony prawnika. Precyzyjne sformułowania są niezbędne, gdy w skład masy spadkowej wchodzą: nieruchomości, akcje, udziały czy inne składniki majątkowe. Zdarza się, że relacje pomiędzy spadkobiercami są trudne, a w masie spadkowej znaleźć się mogą dodatkowo jakieś obciążenia.

W treści testamentu można ustalić spadkobiercę lub spadkobierców do majątku zmarłego jednocześnie dokonując zapisów określonych składników majątkowych zmarłego na rzecz innych osób (zapis). Testator może też obciążyć kogoś określonymi działaniami, ustanawiając go na przykład wykonawcą testamentu (polecenie). Sporządzenie testamentu podobnie jak w przypadku innych modeli sukcesji pozwala spadkodawcy ustanowić dowolną osobę swoim spadkobiercą, spoza tzw. grona spadkobierców ustawowych. Dzięki testamentowi spadkodawca może zabezpieczyć losy firmy do czasu zakończenia postępowania spadkowego m.in. poprzez m.in. ustanowienie w treści testamentu wykonawcy testamentu lub tymczasowego zarządcy majątkiem czy też utworzenie specjalnego funduszu dla rodziny i krewnych.

Inną metodą sukcesji, która pozwala skutecznie i zgodnie z wolą spadkodawcy zabezpieczyć interesy spadkobierców oraz gwarantuje kontynuację prowadzonej dotychczas działalności gospodarczej także na wypadek śmierci jest powołanie za życia przez spadkodawcę fundacji prywatnej albo funduszu powierniczego. W takiej sytuacji na wskazane podmioty przenoszone są określone składniki majątkowe, które są następnie rozdysponowywane zgodnie celami określonym przez założyciela fundacji lub trustu. Przekazanie zarządzania majątkiem spadkodawcy fundacjom zagraniczne np. na Malcie, w Holandii, może być bardzo korzystne podatkowo. Fundacje zagraniczne w przeciwieństwie do polskich regulacji mogą być powołane w każdym prawnie dopuszczalnym celu, nie tylko społecznie użytecznym. Podobnie wygląda w przypadku trustów (np. w Delawer Trust, wyspa Jersey), które są powoływane nie tylko w celu dysponowana majątkiem na rzecz określonych podmiotów, ale często także dla osiągnięcia określonych celów gospodarczych w ramach zarządzania zgodnego ze wskazówkami założyciela.

Jeszcze innym rozwiązaniem sukcesyjnym dedykowanym w przypadku posiadania większościowych akcji lub udziałów w spółkach kapitałowych jest podjęcie przez udziałowca lub akcjonariusza, jeszcze za życia działań gwarantujących jego spadkobiercom wykonywanie praw korporacyjnych. Zazwyczaj odbywa się to to poprzez wprowadzenie odpowiednich uregulowań do treści umowy lub statutu rzeczonych spółek. Innym rozwiązaniem gwarantującym zabezpieczenie interesów spadkodawcy i zachowanie realnego nadzoru jego spadkobierców nad sposobem i kierunkiem rozwoju przedsiębiorstwa spółki, może być zastrzeżenie w treści statutu lub umowy uprawnienia do powołania jego spadkobierców do grona członków Rady Nadzorczej (w spółce akcyjnej) lub zagwarantowanie na ich rzecz uprawnienia do powoływania członków Rady Nadzorczej. Podobne rozwiązania są możliwe w zakresie powoływania lub zasiadania w Zarządzie spółki ( sp. z o.o. lub S.A.) przez spadkobierców udziałowca.

Kolejny model sukcesyjny dedykowany dla podmiotów prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą pozwala na kontynuację funkcjonowania przedsiębiorstwa przez członków rodziny, także na wypadek śmierci przedsiębiorcy. Jest to możliwe w oparciu o instytucję zarządcy sukcesyjnego, którego może powołać zarówno przedsiębiorca jak i członkowie jego rodziny w przypadku jego śmierci. Fakt ten wymaga ujawnienia w CEIDG.  Zarządca sukcesyjny, którym często jest prawnik, do chwili przekazania majątku spadkobiercom ustawowym lub testamentowym zarządza przedsiębiorstwem. Podejmuje czynności sądowe i pozasądowe związane z prowadzeniem firmy spadkodawcy. Warto wskazać, że samodzielność działania zarządcy jest ograniczona wyłącznie do czynności określonych jako zwykły zarząd, w pozostałym zakresie podejmowanie przez zarządcę czynności wymagają zgody spadkobierców. Należy podkreślić, że chociaż zarządca sukcesyjny działa w swoim imieniu na rzecz spadkobierców, to jednak ponosi normalną odpowiedzialność odszkodowawczą na ogólnych zasadach wobec spadkobierców, zapisobiorców, wstępnych, zstępnych przedsiębiorcy oraz wobec osób trzecich np. wierzycieli zmarłego przedsiębiorcy.

 

Nie warto czekać!

Przedstawione rozwiązania wskazują, że nawet w sytuacjach losowych dzięki wcześniejszemu przygotowaniu możliwe jest skuteczne zabezpieczenie interesów majątkowych i osobistych osób fizycznych, w sposób zgodny z ich wolą jako spadkodawcy oraz gwarantujących niezakłócone kontynuowanie dotychczasowej działalności firmy. Wymaga to jednak dokonania wyboru właściwego modelu sukcesji, która będzie dostosowana do typu i zakresu prowadzonej działalności oraz celów biznesowych zakładanych przez spadkodawcę. A zatem przedsiębiorco nie zwlekaj!